دیروز به شکل تصادفی در تاکسی، به مصاحبه‌ی تلفنی دو مسوول گوش کردم. یکی از سازمان حفاظت از محیط زیست (ح.م.ز) و دیگری از ایران خودرو. مسوول سازمان ح.م.ز از خودروسازان به خصوص ایران خودرو تقدیر کرد که استاندارد خودروهای تولیدی بالا رفته و میزان آلاینده‌ها کم شده. اما اذعان کرد که هنوز با استاندارد اروپا فاصله بسیار زیاد است.
اصولا در اروپا هزینه‌ی اضافی از خریدار خودرو گرفته می‌شود که از دو چیز تشکیل شده:
۱- هزینه‌ای که شرکت برای موتور خودرو کرده تا تولید آلودگی آن کم شود
۲- هزینه‌ی رفع آلودگی آتی ناشی از آن
در ایران به منظور حفظ صنعت خودروسازی داخلی به هر قیمت، این هزینه‌ها از مشتری گرفته نمی‌شود. به علاوه، مردم ما به هر نوع افزایش هزینه‌ای اعتراض می‌کنند حتی اگر این هزینه باعث افزایش رفاه شود.
در کشورهای صنعتی آلودگی عمدتا حاصل از صنایع تولیدی بعضا مادر مثل فولاد و سیمان و برق سوختی  است. آلودگی حاصل از خودرو آن‌چنان ناچیز شده که دیگر به حساب نمی‌آید.
اما در ایران به دلیل تولید خودروهای با فناوری کهنه، میزان آلاینده‌های ناشی از کارکرد خودرو بسیار زیاد است. شهر تهران به زباله‌دان گازهای گلخانه‌ای تبدیل شده است. تعداد خودروها و فرسوده بودن بخش قابل توجهی از آن‌ها یک طرف، زمان اضافی که خودروها در ترافیک تهران کار می‌کنند یک طرف دیگر.
در سال‌های اخیر تعداد خودروهای تهران چند برابر شده است. این در حالی‌است که میزان افزایش آلودگی کمتر از این نسبت افزایش یافته. اما نکته‌ی مهم این است که بسیاری از این خودروها نو هستند و در سالهای آینده فرسوده خواهند شد که به دین سان سهم خود را در آلودگی هوا نشان می‌دهند. بنابراین این که هنوز میزان آلودگی متناسب با تعداد خودروها افزایش نداشته، خبر خوبی نیست.
با وجود خودروهای فرسوده‌ی بسیار نظیر اتوبوس‌های شرکت واحد و مینی‌بوس‌ها و تاکسی‌ها و ... تنظیم موتور خودروها الزامی به نظر می‌رسد که در این مورد حتی قدم‌های اولیه هم برداشته نشده است. هنوز هیچ قانونی خودروها را ملزم به این کار نمی‌کند چه رسد به ضمانت اجرایی.
 رفع هر کدام از این مواردنیاز به هزینه و سرمایه‌گذاری دارد که بخش اول آن بر دوش مردم خواهد بود. مردمی که نگرانی‌های اقتصادی رو به افزایشی دارند، هرگز تن به چنین هزینه‌هایی نمی‌دهند. در واقع اگر دولت بخواهد این هزینه‌ها را به مردم تحمیل کند، میزان نارضایی عمومی افزایش پیدا می‌کند و این امنیت داخلی کشور را که در سال‌های اخیر با صرف هزینه‌های فراوان تامین شده به خطر می‌اندازد.
مشکل سهم ترافیک سنگین تهران در آلودگی، اما حل شدنی به نظر می‌رسد. منظم کردن عبور و مرور به طوری که خودروها بتوانند با حداکثر سرعت مجاز در سطح شهر تردد کنند در کلان‌شهرهای زیادی نظیر پاریس، بوستون و نیویورک حل شده است. الگوی برداری از آن‌ها بسیار منطقی به نظر می‌رسد. با این وجود هر نوع بهبود، هزینه‌ای تحمیل خواهد کرد. بنابراین هزینه‌های مطالعاتی، نصب علائم، خطکشی، اصلاح هندسی و آموزش باید از منبعی خرج شود. حتی اگر این منبع دولتی باشد، باعث بیشتر شدن هزینه‌های دولتی می‌شود که برای اجرای تعهداتش به مردم کسری بودجه دارد.
به علاوه نوع عملکرد شهرداری‌ها در ایران کاملا سلیقه‌ای است. به نظر می‌رسد که هر شهردار، با استراتژی جدید و تا حدی سلیقه‌ای به حل مشکل می‌شتابد. هنوز فقدان مطالعات علمی که مدیران را هم‌رای کند، احساس می‌شود. هنوز افکار کهنه بر مدیریت شهری حکم‌فرماست. عریض کردن خیابان‌ها، کم کردن چراغ‌های قرمز، اهمیت ندادن به خط‌کشی، عدم ایجاد ایستگاه‌های تاکسی مناسب، عدم ایجاد چراغ برای عابر، عدم جریمه‌ی عابرین متخلف،‌ عدم الزام قوانین برای موتورسواران، ....
به هر حال به نظر می‌رسد که هنوز مدیران ارشد این امر ساختار این مشکل را کشف نکرده‌اند و این نشانه‌ی عدم مطالعه‌ی بنیادی کافی روی ترافیک است. جا دارد که از فیزیک‌دانان و ریاضی‌دانان خواسته شود مدل‌های جدید و کارا برای مظالعه‌ی ترافیک ایجاد کنند تا با کشف میکرو ساختارهای حاکم بر ترافیک،‌ روش‌های بهینه‌سازی بهتری در این مورد به کار بسته شود.
در شرایط فعلی مملکت ما هیچ کدام از این موارد عملی نمی‌نماید. بنابراین امیدی نیست که با حفظ این شرایط مشکلی از مشکلات آلودگی حل شود.

 پ.ن.

ماجرای کردان تمام شد اما ماجرای مدرک‌گرایی هنوز تمام نشده‌است. یک هفته از استیضاح حضرت دکتر قلابی کردان نگذشته، مجلس شورای اسلامی ایران در طرحی احمقانه اصلاحاتی در قانون انتخابات ریاست جمهوری ایجاد کرد که به موجب بندی از آن رئیس جمهور باید دارای مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه آکسفورد یا لیسانس قلابی دانشگاه آزاد باشد و یا دکترای چند میلیون تومانی دانشگاه هاوایی در کیش. بدین سان تنها واجدین شرایط رئیس جمهوری همین‌ها هستند که هستند.
در شوروی سابق پیرزن‌ها پز مقالات علمی نوه‌هایشان را به هم می‌دادند. در ایران اسلامی، که شمیم مهرورزی سراسر آن را فراگرفته، نوه‌ی فاطمه خانوم از دانشگاه آکسفورد مدرک دکتری افتخاری با ۱۱ غلط املایی دارد. کاش این شمیم مهرورزی از توالت عمومی سر کوچه خوش‌بوتر بود.

 

پشت مینی‌بوس گل‌آلودی نوشته بود: